Ég kíkti á fund s.l. föstudagskvöld þar sem fjallað var um ferðafrelsi útivistarfólks á Íslandi, Hvítbók, þjóðgarða og fleira. Þetta er málefni sem maður hefur hugsað um í nokkur ár en tekið sér pásu frá undanfarið. Margt hefur gerst í þessum málum en þó má segja að lítið hafi breyst, ósamstaða innan útivistarfólks, stjórnsýslan hlær að eða hunsar andmæli þessa hóps og sífelt eru fleiri og meiri skorður settar á ferðafrelsið í nafni “verndar”.
Ásókn í virkjanir á hálendi íslands og varnarbaráttan sem á sér stað til að sporna við þeirri þróun. Vörnin er að friðlýsa svæði en í leiðinni lokast oft fyrir eðlileg afnot þjóðarinnar af svæðinu. Inn í þetta spilast svo ýmsir sérhagsmunir. Hvort sem það eru “fyrirtæki” sem keyptu jarðir og setja lása á hlið eða “ferðaskrifstofur” sem þjónusta ákveðna skála, tjaldstæði eða ferðahópa skiptir í raun sáralitlu. Framsetningin er að verið sé að vernda en rökin fyrir verndarákvörðunum eru oft veik, engin, byggð á takmörkuðum upplýsingum eða þekkingu eða handahófskennd. Áherslurnar um samráð við hagsmunaaðila og aðila á svæðunum sem eiga í hlut virðast vera á undanhaldi. Skotgrafahernaður hefur einkennt umræðuna og alhæfingar um hópa og miklar yfirlýsingar um menn verið aðalumræðan.
Einnig er gert mikið úr því hver ferðamátinn er, gúmmí í dekkjum eða gúmmí undir gönguskóm, grasmótor eða sprengihreyfill. Í fljótu bragði virðist sú mismunun sem á sér staða milli ferðamáta vera fyrst og fremst til að skapa úlfúð meðal útivistarfólks og draga úr samstöðu. Hvað þetta snertir hefur tekist mjög vel upp. Eftir því sem áætlunin gengur lengra verður þó ljóst að skerðingin mun að lokum ganga yfir alla sem vilja njóta náttúrunnar upp á eigin spýtur.
Það gleymist að tilgangur náttúruverndarlaga er einnig að “auðvelda umgengni og kynni þjóðarinnar af náttúru landsins” (1.gr. nr.44/1999). Alveg eins og það má ekki gleyma þessum markmiðum í verndun náttúrunnar má ekki gleyma verndunarsjónarmiðunum þegar aðgengi og kynni eru höfð í huga. Flest þekkjum við úr eigin lífi sambærileg mál þar sem sætta þar tvö sjónarmið. Flestir ættu því að kannast við að lausn fæst ekki með því að fara út í öfgana í aðra hvora áttina heldur þarf að ná málamiðlun. Oft felst málamiðlun í því að allir séu ósáttir og enginn sáttur en geti samt staðið upp frá samningaborðinu. Ég held hins vegar að ef mismunandi útivistarhópar fara að ræða saman komi í ljós að markmiðin eru svipuð og vel hægt að koma til móts við flesta ef sjónarmið sátta eru ríkjandi.
Fyrst þarf að setja sér það markmið að ná sáttum um verndun og umgengni um náttúruna, mismunandi aðilar þurf að setja fram skýr markmið og röðstyðja ákvarðanir sínar á faglegan hátt. Byggt á slíkum forsendum er hægt að vinna sig upp úr skotgröfunum. Tiltrú þeirra sem tala máli útvistarfólks gagnvart stjórnvöldum er hverfandi eða lítil. Augljóst er að málflutningur og vinnubrögð allra aðila þurfa að breytast því það þarf nauðsynlega að ná sáttum um þetta mikilvæga mál annars bitnar það fyrst og fremst á náttúrunni.